Android erişilebilirlik izni neden tehlikeli olabilir?
Erişilebilirlik hizmetleri, görme ya da hareket kısıtlılığı olan kullanıcıların telefonu rahatça kullanabilmesi için tasarlanmış güçlü araçlardır. Ancak aynı güç, kötü niyetli uygulamaların elinde ekranınızdaki her şeyi okuyan ve sizin yerinize dokunan bir casusa dönüşebilir. Bu yazıda iznin ne yaptığını ve nasıl kontrol edeceğinizi anlatıyoruz.
Kısaca
Erişilebilirlik izni alan bir uygulama ekrandaki yazıları okuyabilir, yazdıklarınızı görebilir ve sizin adınıza dokunabilir. Ayarlar › Erişilebilirlik bölümünde açık olan hizmetleri kontrol edin; tanımadığınız ya da bu izne ihtiyacı olmayan bir uygulama varsa ciddiye alın.
Erişilebilirlik hizmeti ne yapar?
Android’de erişilebilirlik hizmetleri, ekran okuyucular, sesli kontrol, otomatik tıklama ve benzeri yardımcı araçların çalışmasını sağlar. Bunu yapabilmek için hizmete çok geniş bir yetki verilir: Ekranda açılan pencereleri ve içlerindeki metni görmek, kullanıcının etkileşimlerini algılamak ve ekranda kullanıcı adına hareket etmek.
Engelli kullanıcılar için bu yetki hayati önemdedir. Ama başka bir amaçla kullanıldığında aynı yetki şunlara olanak tanır:
- Mesajlaşma uygulamalarında ekranda görünen yazışmaları okumak.
- Klavyeyle yazılan metni, şifre alanları dahil, yakalamaya çalışmak.
- Bankacılık ve diğer uygulamalarda ekrandaki bilgileri görmek.
- Sizin yerinize düğmelere basmak, izin pencerelerini otomatik onaylamak.
- Kendisinin kaldırılmasını engellemek için ayarlar ekranını kapatmak ya da geri dönmek.
Bu nedenle pek çok ticari takip uygulaması ve bankacılık truva atı, kurulum sırasında kullanıcıdan ilk iş olarak erişilebilirlik izni ister. Çoğu zaman bu talep “uygulamanın düzgün çalışması için gerekli” gibi masum bir gerekçeyle sunulur.
Android bu izni neden ayrı tutar?
Google, bu iznin riskini bildiği için erişilebilirliği sıradan izinlerden ayırmıştır. İzin, uygulamanın kendi içinden tek dokunuşla verilemez; kullanıcının Ayarlar’a gidip hizmeti elle açması ve bir uyarıyı onaylaması gerekir. Google Play de bu izni kullanan uygulamalara ek kurallar uygular. Güncel Android sürümlerinde Play dışından kurulan uygulamalar için ek kısıtlamalar da bulunur.
Ancak bu korumalar, telefonunuza fiziksel erişimi olan ve kilidini bilen birine karşı yetersiz kalır. Bu kişi izni birkaç saniyede kendisi açabilir. Bu yüzden izni kontrol etmek size düşer.
Açık hizmetleri nasıl kontrol edersiniz?
- Ayarlar’ı açın ve Erişilebilirlik bölümüne girin. Bazı telefonlarda hizmetler “Yüklü uygulamalar” ya da “İndirilen uygulamalar/hizmetler” alt başlığında listelenir.
- Listede “Açık” görünen her hizmete dokunun ve hangi uygulamaya ait olduğunu belirleyin.
- Tanımadığınız, adı genel olan ya da açık olmasını beklemediğiniz bir hizmet varsa adını ve ekran görüntüsünü kaydedin.
- Ayarlar › Uygulamalar bölümünden o uygulamayı bulun; kurulum tarihine ve diğer izinlerine bakın.
- Aynı uygulamanın cihaz yöneticisi, bildirim erişimi ya da “diğer uygulamaların üzerinde gösterme” izinlerine de sahip olup olmadığını kontrol edin.
Bir ipucu daha: Erişilebilirlik hizmeti açık olan bazı telefonlar, ekranın kenarında küçük bir erişilebilirlik düğmesi ya da bildirim alanında kalıcı bir bildirim gösterebilir. Bu düğmeyi ya da bildirimi siz açmadıysanız kaynağını araştırın. Ayrıca telefonunuz kendi kendine bir pencereyi kapatıyor, menüler arasında geziniyor ya da yazdığınız metin beklenmedik biçimde değişiyorsa bu da bir hizmetin ekranda sizin adınıza işlem yaptığını düşündürebilir.
Hangi uygulamaların bu izne ihtiyacı olabilir?
Her erişilebilirlik hizmeti kötü niyetli değildir. Şu tür uygulamaların bu izni istemesi olağandır:
- Ekran okuyucular ve görme desteği sunan araçlar.
- Şifre yöneticileri (bazıları otomatik doldurma için kullanır).
- Bazı otomasyon, tuş atama ve hareket kısayolu uygulamaları.
- Bazı güvenlik ve ebeveyn denetimi uygulamaları.
Ebeveyn denetimi uygulamalarının da bu izni kullanabildiğini unutmayın; meşru ebeveyn denetimi ile gizli izleme arasındaki farkı ebeveyn denetimi ve casus yazılım yazısında açıkladık. Belirleyici olan, telefon sahibinin bundan haberdar olup olmadığıdır.
Şüpheli hizmeti bulduğunuzda
Kişisel güvenliğinizle ilgili bir risk yoksa ve uygulamanın size ait olmadığından eminseniz önce erişilebilirlik hizmetini kapatın, ardından varsa cihaz yöneticisi yetkisini kaldırın, en son uygulamayı silin. Sonrasında e-posta, bankacılık ve sosyal medya hesaplarınızın şifrelerini başka, temiz bir cihazdan değiştirin; bu izinle yazdıklarınız okunmuş olabilir. Hesapları güvenle geri alma süreci için casus yazılım sonrası hesap kurtarma rehberine bakabilirsiniz.
Benzer şekilde gizlenmiş başka uygulamalar olabileceğini de göz önünde bulundurun; tam kontrol için Android’de gizli uygulama bulma adımlarını uygulayın. İzni kimin verdiğini ve neye erişildiğini belgelemek istiyorsanız silmeden önce bizimle iletişime geçin.